বৈদিক সংগীত ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন সংগীত পৰম্পৰাসমূহৰ মাজত এটা, যিটো বেদৰ পবিত্ৰ মন্ত্ৰ আৰু ধ্বনি-যোগৰ সৈতে জড়িত। ই কেৱল বিনোদন নহয়, আধ্যাত্মিক সাধনা আৰু দিব্য জ্ঞানৰ মাধ্যম হিচাপে গণ্য হয়।
সামবেদ: সংগীতৰ ভিত্তি
চাৰিটা বেদৰ মাজত সামবেদক সংগীতৰ মূল উৎস হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াত ঋগ্বেদৰ মন্ত্ৰসমূহ গানৰ ৰূপত আছে। প্ৰাচীন ঋষিসকলে মন্ত্ৰৰ স্বৰ শুনি সা ৰে গা মা পা ধা নি ধ্বনি শ্ৰেণী বিকাশ কৰিছিল — এইটোৱেই ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ জননী।
তিনি প্ৰধান স্বৰ
বৈদিক গায়নত তিনিটা মৌলিক স্বৰৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়, যিবোৰ আধুনিক সংগীতৰ উৎপত্তিৰ চাবিকাঠি:
- উদাত্ত — উচ্চ স্বৰ, যিয়ে প্ৰাণবন্ত আৰু উৎসাহপূৰ্ণ ভাৱ প্ৰকাশ কৰে
- অনুদাত্ত — নিম্ন স্বৰ, যিয়ে শান্ত আৰু গম্ভীৰ ভাৱ বুজায়
- স্বৰিত — অৰ্ধচন্দ্ৰাকাৰ (বক্ৰ) স্বৰ, যিয়ে দুয়োটাৰ মাজত ভাৰসাম্য স্থাপন কৰে
বৈদিক যুগৰ বাদ্যযন্ত্ৰ
বৈদিক কালত সংগীতৰ সৈতে বহুতো পবিত্ৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল:
- বীণা — তাৰৰ বাদ্য, যাৰ মধুৰ ধ্বনিয়ে মন্ত্ৰগায়নক সুন্দৰ কৰিছিল
- দুন্দুভি — প্ৰচণ্ড নগাড়া, যজ্ঞ আৰু উৎসৱত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল
- বেণু — বাঁহি, যাৰ কোমল ধ্বনি ভক্তি আৰু শান্তিৰ প্ৰতীক
ইউনেস্কো ঐতিহ্য আৰু গুৰুকুল পৰম্পৰা
২০০৮ চনত ইউনেস্কোয়ে বৈদিক সংগীত আৰু মন্ত্ৰক মানৱতাৰ অমূল্য ঐতিহ্য হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। পাৰম্পৰিক গুৰুকুলত শিক্ষা শ্ৰুতি (গুৰুৰ পৰা শুনি) আৰু অনুকৰণ (অনুসৰণ)ৰ জৰিয়তে হৈছিল — লিখিত নোট নোহোৱাকৈ, কেৱল ধ্বনি আৰু স্মৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি।